Tetun Português English

Kona ba Timor-Leste

Timor-Leste nasaun foun, soberana ida iha Sudeste Aziátiku, ho populasaun besik 1,2 milloens. Timor-Leste iha nia teritóriu terestres 15.410km², ne’ebé kobre parte lorosa’e illa Timor nian, enklave Oe-Cusse Ambeno no mos illa Jaco no illa Ataúro.

Timor-Leste hanesan Repúblika Demokrátika ida ne’ebé ho sistema lei sivil ida no Parlamentu unikameral ida. Xefe Estadu mak Prezidente Repúblika, ne’ebé eleitu ho votu popular hodi ukun durante tinan lima nia laran. Primeiru-Ministru mak Governu nia ulun ne’ebé hetan Konsellu Ministrus nia apoiu tomak ba kestaun governu nian hotu.

Istória badak

East Timor, mak naran ida ne’ebé ema hatene molok 2002, hanesan kolonial Portugal nian ida husi sékulu 16 to’o Portugal husik hela iha 1975. Iha 1975, Guerra sivil akontese iha East Timor. Iha 28 novembru 1975, Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN) deklara teritóriu ne’e independênsia. Hafoin halo tiha deklarasaun ne’e, lakleur deit, Indonézia komesa nia okupasaun iha East Timor. Nasaun ne’e iha Indonézia nia kontrolu durante tinan 24. Iha 30 agostu 1999, realiza duni mehi ne’ebé atu sai husi rai seluk nia ukun bainhira povu timoroan sira vota ba independênsia.

Nasoens Unidas mak administra terotóriu ne’e to restaura fali independênsia iha 20 maiu 2002. Oras ne’e, Timor-Leste sai nasaun ida demokrasia ho dame ne’ebé aproveita tiha ona kresimentu ekonómiku, estabilidade sosial no hafoun fali identidade nasional, lao tuir nafatin nia Planu Dezenvolvimentu Estratéjiku 2011-2030 ba nasaun ida ne’ebé saudavel, edukadu no prospéru.

Timor-Leste nia istória (kompletu)

.